“Je brein bepaalt veel, maar niet alles”

In een uitgebreid dossier in De Standaard Weekblad wordt de invloedrijke, maar omstreden visie van hersenonderzoeker Dick Swaab tegen het licht gehouden. Ook twee stemmen uit het UPC KU Leuven mengen zich in het debat: psychiater Stephan Claes en em. prof. dr. Peter Adriaenssens.

Centraal staat de vraag: ligt wie we zijn al vast bij de geboorte of blijven we veranderbaar door wat we meemaken? Voor Stephan Claes is het antwoord duidelijk genuanceerder dan Swaab vaak stelt. “Genen verklaren maar een deel van je kwetsbaarheid. Wat je meemaakt, vroeger en nu, speelt minstens even sterk mee.” Volgens Claes schuilt het risico van een te biologische kijk in het idee dat verandering nauwelijks mogelijk is. “Je functioneert binnen een bepaald register. Maar binnen dat register kun je nog veel bewegen. Het is niet fatalistisch.”

Hij benadrukt dat psychiatrische problemen nooit tot één oorzaak te herleiden zijn. “Het is biologie én omgeving. Die twee kan je niet los van elkaar begrijpen.”

Ook Peter Adriaenssens ziet de verdienste van Swaab in het aanzwengelen van het debat, maar waarschuwt voor simplificatie. “Ons brein reguleert alles, maar bén je dat brein dan ook? Daar is geen eenduidig antwoord op.” Hij wijst op het belang van relaties en omgeving, zeker in de ontwikkeling van kinderen. “Pas door contact, door nabijheid en veiligheid, komen onze hersenen volledig tot ontwikkeling.”

Een te deterministische boodschap kan volgens hem ook onbedoelde effecten hebben, bijvoorbeeld bij ouders. “Als je het te sterk vastlegt bij de start, lijkt het alsof opvoeding weinig verschil maakt. Terwijl we net weten dat hechting en warmte een groot verschil maken.”

Het debat toont vooral hoe complex de relatie is tussen brein, gedrag en omgeving. Eenvoudige verklaringen schieten tekort. “Je brein kan me niet vertellen wie jij bent. Daarvoor heb ik nog altijd een gesprek nodig met de mens zelf.”