Nieuw boek | Over hoop

Moet je eerst je verleden verwerken om psychisch te herstellen? Niet noodzakelijk, stelt psychiater prof. dr. Stephan Claes van UPC KU Leuven. In zijn nieuwe boek Over hoop pleit hij voor meer aandacht voor toekomstperspectief in de geestelijke gezondheidszorg. In De Morgen spreekt hij over de kracht van hoop, de grenzen van traumatherapie en het belang van menselijke verbinding.

Stephan Claes is hoogleraar psychiatrie aan KU Leuven, voorzitter van de Onderzoeksgroep psychiatrie en leidt bij UPC KU Leuven mee de psychiatrische spoedzorg op campus Gasthuisberg. Zijn ervaringen met patiënten die geen uitweg meer zien, vormen een belangrijke inspiratiebron voor zijn nieuwe boek. “Er is een vraag die in de psychiatrie te weinig wordt gesteld. Dat is de vraag naar de toekomst. Er is veel aandacht voor het verleden, maar ik wilde een boek schrijven over de factor hoop. Het belang van hoop wordt volgens mij onderschat.”

Als de toekomst ondenkbaar wordt

Ons brein probeert voortdurend te voorspellen wat ons te wachten staat. Wanneer mensen geen leefbare toekomst meer zien, kan dat tot ernstige psychische problemen leiden. “De belangrijkste voorspellende factor daarvan is hopeloosheid. Dat betekent dat je geen enkel scenario meer kunt bedenken waarin je een leefbare, draaglijke toekomst hebt.” Op de psychiatrische spoeddienst ontmoet Claes dagelijks mensen die geen uitweg meer zien. Zijn eerste opdracht is luisteren, maar ook samen zoeken naar een opening. “Dan is het belangrijk om samen met hen toch even een paar dagen vooruit te kijken, om weer perspectief te hebben.” 

Niet elk psychisch probleem komt voort uit een trauma

Claes is kritisch voor de neiging om achter psychische problemen altijd een trauma te zoeken. Voor mensen met een posttraumatische stressstoornis is traumatherapie vaak nuttig, maar niet voor iedereen. “Het is ook een misvatting dat iedereen met psychische problemen kampt met trauma. Er wordt een veel te simplistisch verband gelegd tussen psychopathologie en trauma.” Hij pleit ervoor om niet uitsluitend naar het verleden te kijken, maar ook naar de mogelijkheden die iemand vandaag en morgen heeft. “Door toekomstgericht te denken, kun je weer hoop vinden.”

Hoop vraagt ook om verbinding

Hoop betekent niet dat alles vanzelf goed komt. Ook wie de toekomst somber inziet, kan betekenis vinden in wat hij doet en in zijn relaties met anderen. “Je hoeft niet optimistisch te zijn om hoop te hebben. Je kunt zeggen: we staan er slecht voor, maar toch wil ik dingen ondernemen, samen met anderen. Je kunt het leven zin geven.” Die overtuiging verklaart ook zijn voorzichtigheid bij euthanasie wegens psychisch lijden. Claes heeft patiënten gezien die na lange periodes van uitzichtloosheid toch herstelden. “Maar ik ken zoveel mensen die na een uitzichtloze periode beter werden.”

Lees

| ‘Er wordt te snel en te vaak over trauma gesproken’ | De Morgen

Boek

Over hoop. Een onderschat aspect van mentale gezondheid

Stephan Claes
Uitgegeven bij LannooCampus
EAN (ISBN) 9789059962804